استقلال حکومت کهگیلویه از فارس در عهد صفوی

ناگفته هایی از تاریخ کهگیلویه :

ولایت ارجان که بعدها به کهگیلویه تغییر نام یافت در تمام دوران حیات سیاسی خود یعنی از زمان ساسانیان تا پایان دوره قجر، همواره جزیی از ایالت فارس بوده اما در دوران صفوی نظر به اهمیتی که نزد شاهان این سلسله یافت به یک بیگلربیگی مستقل ارتقا یافت...

استقلال حکومت کهگیلویه از فارس در عهد صفوی

ندای کهگیلویه و بویراحمد : ولایت ارجان که بعدها به کهگیلویه تغییر نام یافت در تمام دوران حیات سیاسی خود یعنی از زمان ساسانیان تا پایان دوره قجر، همواره جزیی از ایالت فارس بوده اما در دوران صفوی نظر به اهمیتی که نزد شاهان این سلسله یافت به یک بیگلربیگی مستقل  ارتقا یافت.

از وضعیت کهگیلویه در دوران شاه اسماعیل اول اطلاع چندانی در دست نیست . طبق منابع صفوی شاه اسماعیل پس از سرکوب مشعشعیان در خوزستان از بهبهان و کهگیلویه عبور کرده و به سمت شیراز رفته است ،گویا مردم این سامان در مقابل او مقاومتی نداشته اند،اما یکی دو منبع از گسیل عده ای از سواران ذوالقدر برای سرکوب اهالی کهگیلویه حکایت میکنند.تاریخ منطقه در عهد شاه طهماسب روشنتر است. در این دوران کهگیلویه بیگلربیگی مستقل خود را داشته است و از همین دوران است که قشون کهگیلویه به عضوی اصلی از سپاه صفوی تبدیل میشود. همراهی کهگیلویه ای ها با صفویان را میتوان از پیوستن سواران "کهگیلویه و شولستان" به سرپرستی الوند سلطان برای جنگ با اوزبکها در سال ۹۳۶ تا شکست علیرضاخان کهگیلویی از قشون افغان در سال۱۱۳۴ دید.

این منطقه در سراسر دوران طولانی مدت پادشاهی شاه طهماسب و دو ساله شاه اسماعیل دوم در آرامش و امنیت بود و بیگلربیگی آن ، خلیل خان افشار  دارای چنان احترامی بود که اجازه جلوس در حضور شاه صفوی را داشت. با مرگ یا قتل شاه اسماعیل دوم منطقه کهگیلویه دچار ناامنی شد، این نامنی ها با خروج قلندر و کشته شدن خلیل خان افشار توسط "لران" در دوران پادشاهی سلطان محمد صفوی آغاز شد، قلندر با ادعای شاه اسماعیل بودن برای خود یک پادشاهی تشکیل داد که دامنه آن از منطقه بختیاری تا سرتاسرخوزستان و غرب بوشهر گسترده بود،بعضی‌ منابع پادشاهی قلندر را هفت سال ذکر کرده اند.

بعد از سرکوب قلندر و قتل او حکومت کهگیلویه مجددن به افشارها سپرده شد، در عهد عباسی ، حسن خان افشار سر از چنبر فرمانبری بیرون کشید، کمی بعد شاهقلی بیگ افشار پسر خلیل خان تمرد آغاز نمود که نهایتن به قتل شاهقلی بیگ و حکومت مجدد حسن خان افشار انجامید، حسن خان در سال ۱۰۰۱ خلع و حکومت کهگیلویه و شولستان به امیرخان افشار حاکم کازرون عنایت شد اما سه سال بعد افشارهای کهگیلویه ابوالفتح بیگ نواده خلیل خان افشار را به خانی برداشته و شورش کردند، این شورش توسط مهدی قلی خان شاملو سرکوب شد،افشارها به سید مبارک مشعشعی پناه برده و اعراب شوشتر به حمایت آنها برخاستند و عرصه بر مهدی قلی خان شاملو تنگ گردید، در این میانه ملا هدایت آرندی نیز خروج نمود و غائله ای برپاساخت،مجموعه این نا امنی ها شاه عباس صفوی را مجبور ساخت که به استقلال کهگیلویه پایان دهد و منطقه را مجددن ضمیمیه حکومت فارس که در اختیار سردار بزرگ صفوی، الله وردی خان گرجی  بود سازد.

الله وردی خان منطقه را امن ساخت و آنگونه که فارسنامه ناصری میگوید "خرمن عمر قایدان الوار را بسوخت و حکومت کوه گیلویه را به یکی از غلامان خاصه شریفه ارزانی داشت"، ریاض الفردوس نام این غلام خاصه را همدم سلطان آورده است. همدم سلطان خبر غائله ملا هدایت آرندی را به الله وردی خان رساند و الله وردی خان که در رامهرمز بود به کوه گیلویه آمده و طغیان را فرونشاند. ظاهرن او پس از فرونشاندن شورش،حکومت را به شخص دیگری واگذار کرده است.

کهگیلویه در تمام دوران حکومت الله وردی خان و پسرش امام قلی خان فاتح گمبرون جزیی از حکومت فارس بود. با کشته شدن امام قلی خان در عهد شاه صفی، فارس به ضمیمه کهگیلویه و خوزستان به نقدی خان شاملو واگذار گردید، با کشته شدن نقدی خان شاملو توسط عثمانی ها در جنگ بغداد ،در  سال۱۰۴۹، حکومت کهگیلویه به زینل خان شاملو فرزند نقدی خان واگذار گردید و بار دیگر حکومت کهگیلویه از فارس جدا گردید، این استقلال تا پایان صفویه و دوره نادرشاه افشار ادامه داشت. پس از زینل خان، سیاوش خان و پس از او الله ویردی خان قوللر آغاسی به بیگلربیگی کهگیلویه مفتخر گردیدند.

با مرگ الله ویردی خان، برای مدتی کوتاه پیربوداق خان ترکمان و پس از او محمد زمان خان به بیگلربیگی سرافراز شدند که این مقارن با حکومت شاه سلیمان صفوی است. در فرصتی دیگر به سایر بیگلربیگان کهگیلویه تا عهد نادرشاه افشار میپردازیم اما درپایان ذکر دو نکته ضروریست : اول آنکه در دوران صفوی برخلاف دوران قبل و بعد خود که همواره بهبهان حاکم نشین کهگیلویه بوده، گاهی نیز دهدشت مرکزیت داشته است و دیگر اینکه بر طبق روزنامه ملا جلال احتمالن منطقه بختیاری جزیی از کهگیلویه بوده ، دست کم در دوران حکومت الله وردی خان چنین بوده است.
 

مهدی خادمیان



لینک کوتاه: n-kb.ir/Nb89P

نظرات کاربران 0 نظر



    ندای کهگیلویه و بویراحمد

    ندای کهگیلویه و بویراحمد

    کلیه حقوق این سایت متعلق به خبرگزاری ندای کهگیلویه و بویراحمد می باشد
    استفاده از آن فقط با ذکر منبع بلا مانع است.

    طراحی و توسعه : شرکت گیتی نگار فرداد